Kako su niški krajevi dobili imena…

Od doline jorgovana do Durlana
NIS – Nis je zbog zanimljivih naziva svojih naselja i njihovog polozaja, u
internom zargonu nazvan Titanik. I stvarno, kad se pogleda iz pravca Niske Banje
prema centru, grad pocinje naseljem pod nazivom Brzi brod, a zavrsava se na
Ledenoj steni. Miodrag Andelkovic Daja, niski akademski slikar i hronicar, kaze
da Brzih brodova ima mnogo u Slavoniji, a zapravo oznacavaju mesto gde se
najbrze reka moze preci jer je na tom mestu najplica. Niski Brzi brod je,
zaista, s jedne strane opasan Nisavom, a na jednom mestu mestani ovog dela grada
sa 10.000 stanovnika potvrduju i to da se kod viseceg mosta odvajkada prelazila
reka.
– Ledena stena je dobila ime po tome sto je tamo nekada bila gradska ledara, a
proizvodnja leda je bila smestena bas u tom delu Nisa jer je izuzetno podlozan
udarima vetra. Cesto se ljudi pitaju za znacenje imena naselja Broj 6. Tu je
bila sesta karaula Nemaca u Drugom svetskom ratu gde su se cuvali mostovi od
diverzanata, pa otud i ime. Na sadasnjem Kalac brdu su se nekada sukale sablje.
Kalac na turskom jeziku znaci sablja. Zanimljivo je da su bas na tom mestu Srbi
probili bedem Turaka 1878. godine kada smo se oslobodili. U Sinter-mali je bila
nekadasnja kafilerija, a na Trosarini se naplacivao ulaz u grad – objasnjava
Andelkovic.

Nisko naselje Delijski vis nije dobilo ime po navijacima Crvene zvezde vec po
tome sto su na tom mestu Turci ubijali ucene i vaznije Srbe iz Nisa i okoline.
Naselje Crvena zvezda takode nema veze s navijanjem, ako se izuzme stadion ZFK
Masinac koji se tamo nalazi. To je jedno od novih naselja odakle se pruza sjajan
vidik na Nis.

Krive livade na sadasnjem delu Bulevara Nemanjica dobile su naziv po utrinama
koje su bile ukrivo parcelisane. Beograd-mala nosi ime po kapiji na Tvrdavi koja
gleda ka Beogradu, pa tako postoji i Stambol (Istambul) kapija. U naselju
Duvaniste se sadio duvan, a Kovanluk je bio pcelarski kraj. Interesantna
znacenja imaju nazivi naselja Jagodin-mala, Crni put, Durlan, Secer-mala, Bubanj
i Jorgovan-mala.

– Jagodin-mala se ne nalazi na putu za Jagodinu, a ipak je po tom gradu dobila
ime. Turski poreski sistem je jedan od najboljih u istoriji. Nislije koje su
tamo nekada zivele nisu bile bas redovni poreski obveznici pa su ih zato Turci
iselili i poslali u nekadasnji Tatar pazar u Bugarskoj, a na njihova imanja su
dovedeni Jagodinci. Slicno se dogodilo i sa danasnjim Matejevcem na cije su
mesto nekada dovedeni mestani sela Matevce iz Kumanovskog sreza – objasnjava
Andelkovic.
On kaze da je Secer-mala dobila naziv po tome sto na turskom jeziku secer znaci
nesto toplo. Mada se ovo, jedno od najlepsih niskih naselja, naziva i
Gospodin-mala.

Crni put
Na Crnom putu je bila prva zeleznicka radionica za servisiranje vozova i
lokomotiva u Srbiji. Mnogo je bilo blata u tom kraju grada pa je na putu do
radionice prosipana sljaka od uglja tako da je staza bila skroz crna. Kada je
svojevremeno Mehmed, direktor turskog arhiva, prvi put dosao u Nis pitao je
zasto se jedan od lepsih delova Nisa zove Durlan kada na turskom tako nazivaju
dubriste. Calije na tom jeziku oznacavaju gusto trnje kojim su nekada Nislije
znale da opasu obore ovaca.
– Jorgovan -mala.U tom kraju su nekada bili velelepni ruzicnjaci koje su
zalivale lepe gospodice. Od Ureda (najveca raskrsnica u centru grada) do Hipi
doline (korzo sedamdesetih godina), nije moglo da se prode Ulicom Svetozara
Markovica, a da se ne ocesete o neki jorgovan, zato se ceo taj kraj sada naziva
Jorgovan-mala. Nis je bio grad ove lepe biljke.

Bubanj je dobio ime po cistoj srpskoj reci. Na Bubnju je nekada postajalo
takozvano guvno, vrsalica za zito. Konji su isli u krug i mleli zito. To je
podsecalo na bubanj i zato je naselje tako i dobilo naziv. Naselje Markovo kale
bilo je odbrambeni bedem, a deo grada Crveni pevac dobio je ime po limaru koji
je na tom mestu imao radionicu, a kao vetrokaz je postavio pevca ofarbanog u
crvenu boju – prica Andelkovic.

U sadasnjem naselju Rasadnik nekada se prodavao najbolji rasad cveca i drugog
bilja, kao i na mestu koje se danas zove Devet borova. Danasnji Stocni trg
nekada je bio takozvani at pazar, ali i obican buvljak. Kada se pode od
danasnjeg Trga kralja Aleksandra prema Zeleznickoj stanici dode se do dela grada
koji se naziva Kicevo, ali ne samo po nazivu dragstora koji je tu nekada
postojao, vec po Makedoncima koji su se nekada doselili i tu drzali ascinice
(narodne kuhinje ili kafane s ukusnom hranom).

Najlepsi park u Nisu, Cair, dobio je ime po turskoj reci koja oznacava livadu, a
Ada Zeneva zbog najlepseg krajolika u gradskom toku Nisave koji podseca na
jezero u istoimenom svajcarskom gradu. Apelovac je ime zasluzio po Jozefu Apelu
koji je na tom mestu otvorio prvu pivaru u juznoj Srbiji.

– Palilulu ima svako vece naselje u Srbiji, pa tako i Nis. Turske kasabe su se
gradile od japija, drvenih greda, pa je postojala opasnost od pozara. Zato se
samo u jedno vreme na mestu danasnje Palilule mogla pusiti lula. Margeru je
nadenut taj naziv po kafani gde je gazda markirao pica, pa je od termina marker
vremenom nastao Marger – objasnjava Andelkovic

Beverli hils
Nis ima i ono sto mozda niko u Srbiji nema – Beverli hils. To je ekskluzivno
naselje koje je zbog stila gradnje i visoke cene kvadrata nazvano i Deviznim
naseljem II. Zanimljivo je da je Stara zeleznicka kolonija do pre desetak godina
izgledala ruinirano dok je sada jedno od „najveselijih“ delova grada jer je
svaka zgrada nadogradena, renovirana i ofarbana razlicitim bojama. A u knjizi o
naselju Komren, autora Marjana Radakovica saznajemo da je ovo naselje dobilo
naziv po istoimenom vizantijskom bogu.

Duvaniste – po duvanu koji se nekada tamo sadio.

Durlan, naziv dobio po istovetnoj vlashkoj rechi koja u prevodu znaci polje (Durlan = polje)

Cair, mislim da to na turskom znaci zemlja.

Bulevar – naravno po Nemanjicima.

na mestu današnje prodavnice tepiha i laminata (kod semafora)bila je samousluga „Kičevo“ koja je dobila ime po kraju u kom se nalazila e sad kako je kraj dobio ime zašto tii pričam o samousluzi baš na mestu te somousluge današnje prodavnce bila je dvospratna zgrada u čijem je prizemlju bila čuvena predratna kafana kičevo posle rata je oduzeta vlasniku i srušena zajedno sa još nekim zgradama u tom potezu znači od nje do paje frizera i tu sazidana ona zgrada predratne i poratne generacije su kad bi htele sa nekim da se sastanu ili sretnu govorile su srešćemo se (će se sretnemo ,ću te čekam)tu i tu pa tako je i govoreno ću te čekam kod kičevo ,marger,leskovac(kafane su ili neki drugi poznati objekti služili u te svrhe)pa su i krajevi dobijali imena po kafanama npr kičevo, marger,leskovac(kraj kod kasarne f.kljajić)crveni pevac proleće(to ti je deo kod regrutnog centra) špaj-kod špaje (to ti je kod rampe niže od semafora kičevo špaj kafana je bila na spratu iznad sadašnje prodavnice auto delova i onog obučara zatim pojedini javni objekti: kod klozeti ( to je sadašnji plato kod kalče de je ona česma i spomenik sremcu i kalči)kod asana (kovač znaš de je u obilićevom vencu)i tako dalje sada se to vrlo malo ili nikako ne koristi sada su neki drugi objekti orijentiri prilikom sastanaka ili čekanja.

Pantelej,dobio naziv po crkvi .Crkva je posvećena Svetom Pantelejmonu Sadašnja crkva je podignuta 1878. g. od priloga srpskih porodica odmah po oslobođenju Niša od Turaka. Stotinak metara iznad postojećeg hrama nalaze se ostaci prvobitne crkve koju je podigao Stefan Nemanja, a bila je posvećena Sv. Vračima, Kozmi i Damjanu, koji su takođe kao i Sv. Pantelejmon, bili lekari. Ispred crkve Sv. Pantelejmona postoji visoki zvonik iz 1928. dar kralja Aleksandra I Karađorđevića. U samoj crkvi, bočno, nalaze se paraklisi Sv. Petke i Sv. Jevanđeliste Marka.
Na zidovima je sačuvano nekoliko fresaka iz 1910. g. mada ima i ostataka živopisa iz perioda gradnje. Postojeći ikonostas izgrađen je 1905. g. u tri zone i deluje impozantno.
Oko crkve postoji nekoliko izvora za koje se veruje da su sveti i čudotvorni.Ova crkva u narodu poznata kao Pantelejska, zabeležena je u istoriji po jednom važnom događaju. Naime, ovde su se 27.07.1189.g. sastali Stefan Nemanja i nemački car Fridrih Barbarosa koji je vodio Krstaše u pohod na Jerusalim. Ostao je dokument koji je Stefan Nemanja potpisao, a Barbarosa na njemu ostavio otisak palca.

Advertisements

2 thoughts on “Kako su niški krajevi dobili imena…

Ostavite odgovor

Popunite detalje ispod ili pritisnite na ikonicu da biste se prijavili:

WordPress.com logo

Komentarišet koristeći svoj WordPress.com nalog. Odjavite se /  Promeni )

Google photo

Komentarišet koristeći svoj Google nalog. Odjavite se /  Promeni )

Slika na Tviteru

Komentarišet koristeći svoj Twitter nalog. Odjavite se /  Promeni )

Fejsbukova fotografija

Komentarišet koristeći svoj Facebook nalog. Odjavite se /  Promeni )

Povezivanje sa %s